Zdrowie na co dzień

Starczowzroczność – jakie są przyczyny i objawy prezbiopii?

Autor: dr n. med. Mariusz Koziak Dodano: 23 stycznia 2026

Starczowzroczność (presbiopia, presbyopia, prezbiopia) to coś, co prędzej czy później spotka każdego. Jeśli ostatnio zauważyłeś/-aś, że drobny tekst wymaga coraz większej odległości, a oczy szybciej się męczą, to naturalny sygnał, że soczewka zaczyna tracić elastyczność. Nie jest to choroba ani powód do niepokoju, tylko etap, który po prostu trzeba zrozumieć i dobrze skorygować, by nie utrudniał zbyt mocno życia. W tym artykule przejdziemy krok po kroku przez to, czym jest prezbiopia, jakie daje objawy i jak sobie z nią poradzić na co dzień.

Czym jest starczowzroczność (prezbiopia)?

Prezbiopia to naturalny proces starzenia się oka, który dotyczy wyłącznie widzenia z bliska. Nie jest chorobą, nie prowadzi do ślepoty. Po prostu Twoja soczewka przestaje działać tak elastycznie jak kiedyś. Żeby zrozumieć, co właściwie się dzieje, warto spojrzeć na to z perspektywy biologii.

Soczewka oka jest odpowiedzialna za akomodację, czyli dynamiczne dostosowanie ostrości do odległości obiektów. U młodej osoby soczewka jest miękka, sprężysta, lekko się wygina, dzięki czemu bez wysiłku widzi ona ostro i wyraźnie zarówno z daleka, jak i z bliska. Z wiekiem jej struktura zmienia się. Włókna wewnątrz stają się twardsze, a sama soczewka grubsza i mniej elastyczna. Właśnie przez to traci zdolność do szybkiego zmieniania kształtu.

Konsekwencja jest prosta: im mniej elastyczna soczewka, tym trudniej oku skupić obraz z bliska. W praktyce oznacza to pogorszenie widzenia przy czytaniu, pisaniu, korzystaniu z telefonu lub pracy z dokumentami. To naturalne, fizjologiczne zjawisko, które pojawi się u wszystkich, nawet u osoby, która miała perfekcyjny wzrok przez większość życia.

Jakie są przyczyny starczowzroczności i kiedy się pojawia?

Główna przyczyna prezbiopii to stopniowa utrata elastyczności soczewki oraz osłabienie siły mięśni odpowiedzialnych za akomodację oka. Kiedy soczewka twardnieje, przestaje reagować na polecenia ciała rzęskowego – to właśnie te ruchy pozwalają oku ustawić ostrość.

U większości osób pierwszym sygnałem jest konieczność odsuwania tekstu na większą odległość, szczególnie przy słabym świetle. Istnieją czynniki, które mogą przyspieszyć pojawienie się prezbiopii albo sprawić, że odczujesz ją wyraźniej:

  • długotrwała praca z dokumentami, książkami lub ekranem,
  • ciągła ekspozycja na światło niebieskie, szczególnie bez ochrony wzroku,
  • brak przerw podczas pracy z bliska,
  • niewłaściwe oświetlenie,
  • przewlekłe zmęczenie oczu,
  • nałogi, zła dieta i brak snu, które ogólnie pogarszają kondycję tkanek ,
  • czynniki genetyczne, bo u niektórych proces zaczyna się wcześniej.

Warto wiedzieć, że prezbiopia nie zależy od tego, czy wcześniej miałeś/-aś inną wadę wzroku. Prezbiopia ostatecznie dotyka wszystkich, nawet osoby już dalekowzroczne lub krótkowzroczne. Astygmatyzm nie ma wpływu na tempo rozwoju starczowzroczności.

Objawy starczowzroczności – jak rozpoznać prezbiopię?

Objawy prezbiopii są dość charakterystyczne, dlatego zwykle łatwo je zauważyć. Najbardziej typowe to:

  • trudność w czytaniu z bliska, słowa wydają się rozmazane z odległości czytania, która kiedyś była wygodna,
  • konieczność oddalania tekstu, żeby stał się wyraźniejszy,
  • rozmazany obraz podczas patrzenia z krótkiego dystansu,
  • kłopoty z czytaniem przy słabym oświetleniu,
  • do wyraźnego widzenia potrzebne jest jaśniejsze światło
  • męczenie się oczu, zwłaszcza pod koniec dnia,
  • bóle głowy po pracy przy komputerze,
  • wolniejsza zmiana ostrości przy przenoszeniu wzroku z bliska na daleko.

Jeśli zauważysz, że zaczynasz „polować” na ostrość, przesuwając tekst w różne strony, to prawdopodobnie prezbiopia, którą warto korygować.

Starczowzroczność a nadwzroczność

Powinieneś zrozumieć różnicę między prezbiopią a nadwzrocznością, bo objawy mogą wydawać się podobne. Nadwzroczność wynika z budowy oka. Gałka jest za krótka i obraz z bliska nie skupia się prawidłowo na siatkówce. Prezbiopia to proces związany tylko z wiekiem i dotyczy każdego, niezależnie od wcześniejszej wady.

Najważniejsza różnica między prezbiopią a nadwzrocznością jest taka, że nadwzroczność może wystąpić w każdym wieku, a prezbiopia zawsze wiąże się ze starzeniem soczewki.

Jak diagnozuje się starczowzroczność?

Diagnoza prezbiopii jest prosta i polega na rutynowym badaniu wzroku. Podczas wizyty okulista lub optometrysta:

  1. Sprawdza ostrość widzenia z różnych odległości.
  2. Ocenia akomodację, czyli zdolność oka do zmiany ogniskowania.
  3. Wykonuje pomiary refrakcji, aby określić, jaka korekcja będzie najlepsza.
  4. Dobiera odpowiednie szkła do widzenia z bliska, progresywne lub inne rozwiązania.

Czasem wykonuje dodatkowe testy, jeśli pacjent ma inną wadę, chorobę oczu lub nosił dotychczas soczewki.

Regularne kontrole są ważne, bo prezbiopia pogłębia się stopniowo. Wizyta raz na 1–2 lata pozwala ocenić, czy dotychczasowa korekcja jest wciąż odpowiednia, i czy pojawiają się nowe potrzeby, np. okulary do pracy przy komputerze.

Korekcja starczowzroczności – okulary, soczewki i laser

Czy leczenie starczowzroczności jest możliwe? Tylko w pewnym stopniu. Możliwości korekcji prezbiopii jest wiele i wybór zależy od Twojego stylu życia oraz… funduszy. Poniżej znajdziesz najczęściej stosowane rozwiązania. Każda z tych metod ma swoje zalety i ograniczenia, dlatego wybór warto skonsultować ze specjalistą.

Okulary do czytania

To najprostsza i najbardziej oczywista metoda. Okulary o dodatniej mocy optycznej poprawiają ostrość widzenia z bliska, ale działają tylko na jedną odległość. Najlepiej sprawdzają się u osób, które potrzebują korekcji wyłącznie do takich aktywności jak komputer, czytanie, pisanie, praca z dokumentami.

Standardowe, gotowe okulary do czytania mogą nie być odpowiednie dla każdego. Wiele osób potrzebuje różnej korekcji w każdym oku, dlatego potrzebują okularów na zamówienie. Okulary korekcyjne EyeShield to dobre rozwiązanie, ponieważ istnieje możliwość wymiany samych soczewek w okularach.

Okulary progresywne

Dają możliwość ostrego widzenia na każdą odległość – blisko, średnio i daleko. Soczewka progresywna ma płynnie zmieniającą się moc optyczną, dzięki czemu nie trzeba zmieniać okularów w zależności od sytuacji.

Okulary dwuogniskowe

To rozwiązanie, które ma dwa wyraźne pola widzenia: jedno do dali, drugie do czytania. Obecnie częściej preferuje się progresywne, ale dwuogniskowe nadal dobrze działają u osób, które oczekują prostego i stabilnego rozwiązania bez stref pośrednich.

Soczewki kontaktowe multifokalne

Rynek soczewek bardzo się rozwinął i osoby z prezbiopią mogą korzystać z soczewek multifokalnych, które oferują dobre widzenie na różne dystanse. To opcja dla osób, które nie chcą nosić okularów lub mają aktywny tryb życia.

Laserowa korekcja starczowzroczności

Metody takie jak Supracor polegają na modelowaniu rogówki w sposób, który zwiększa zakres ostrości widzenia. Rezultat jest trwały i pozwala znacząco zmniejszyć zależność od okularów. To rozwiązanie dla osób zdrowszych ogólnie, bez przeciwwskazań do laserowej korekcji.

Sprawdź także nasz artykuł: Laserowa korekcja wzroku – czy zabieg jest bezpieczny? Metody, kwalifikacja, ryzyko

Wymiana soczewki na soczewkę multifokalną

To bardziej inwazyjna, ale skuteczna metoda. Naturalną soczewkę zastępuje się implantem, który ma kilka stref ostrości. Zabieg jest podobny do operacji zaćmy i często wykonywany u osób, które mają zarówno prezbiopię, jak i dodatkowe zmiany.

Starczowzroczność – zapobieganie i profilaktyka

Prezbiopia jest nieunikniona, ale możesz wpłynąć na jej tempo i na to, jak będziesz ją odczuwać na co dzień. Poniżej konkretne strategie, które warto wdrożyć.

  1. Rób regularne przerwy, zwłaszcza podczas pracy z bliska. Stosuj popularną i skuteczną zasadę 20/20/20 (co 20 minut patrz przez 20 sekund na obiekt oddalony o 6 metrów).
  2. Dbaj o dobre oświetlenie, szczególnie przy pracy przy komputerze lub czytaniu.
  3. Korzystaj z naturalnego światła dziennego, bo stabilizuje rytm dobowy i zmniejsza przeciążenie wzroku.
  4. Nie przeciążaj wzroku, unikaj długich maratonów ekranowych bez przerw.
  5. Chroń się przed światłem niebieskim, które sprzyja zmęczeniu oczu i przeciążeniu akomodacji. Zakładaj okulary blokujące światło niebieskie EyeShield, gdy spędzasz czas przed monitorem.
  6. Regularnie badaj wzrok, szczególnie po 40. roku życia.
  7. Dobieraj korekcję, która realnie odciąża oczy. Źle dobrane okulary mogą pogłębiać zmęczenie.

Dobra higiena wzroku przekłada się na lepszy komfort każdego dnia.

Podsumowanie – starczowzroczność to naturalny etap, a nie wyrok

Prezbiopia dotyczy każdego i jest naturalnym elementem starzenia się oka. Pojawia się stopniowo, najczęściej po czterdziestce, i wpływa głównie na widzenie z bliska. Choć nie da się jej całkowicie zatrzymać, istnieje wiele skutecznych sposobów radzenia sobie z nią: od zwykłych okularów do czytania, przez soczewki progresywne i multifokalne, aż po laserową korekcję wzroku lub wymianę soczewki.

Najważniejsze jest to, by nie bagatelizować pierwszych objawów i regularnie kontrolować wzrok. Odpowiednio dobrana metoda korekcji wzroku oraz dobre nawyki profilaktyczne pozwalają zachować ostrość, komfort i swobodę widzenia na co dzień. By dowiedzieć się więcej o higienie wzroku, sprawdź inne wpisy na naszym blogu.

Źródła: