Czym jest bezsenność i jakie są jej przyczyny?

Życie w dwudziestym pierwszym wieku jest tak dynamiczne, jak nie miało to miejsca nigdy dotąd. Jednym z negatywnych następstw takiego stanu rzeczy mogą być problemy z zasypianiem. Przeczytaj nasz tekst, a poznasz ciekawe informacje dotyczące takich kwestii jak na przykład:

• co to jest bezsenność?
• bezsenność – przyczyny. Skąd biorą się problemy z bezsennością?
• stres a bezsenność – jaka jest zależność?
• wpływ światła niebieskiego na bezsenność
• skutki bezsenności
• jak zwalcza się bezsenność?

Miłej lektury!

Bezsenność w nocy – podstawowe informacje

Bezsenność (czasem określana także jako tzw. insomnia) to nic innego jak trudność w zasypianiu. Może być to zarówno utrudnione przechodzenie w stan snu, jak i na przykład zbyt płytki sen, co przekłada się na częste budzenie w nocy. Często spotykana jest zależność typu „bezsenność w nocy, senność w dzień”. Nierzadko zdarza się, że osoba, która ma problemy z zasypianiem w porze wieczornej/nocnej, jest senna w dzień. Na tę dolegliwość cierpią zarówno dorośli, jak i dzieci oraz seniorzy. Uważana jest za jedną z chorób cywilizacyjnych – dotyka coraz większej liczby ludzi na całym świecie.

Insomnia to dość złożony problem. Przypadłość ta jest dzielona z użyciem różnych klasyfikacji. Oto niektóre z typów bezsenności:

• bezsenność nieorganiczna,
• bezsenność pierwotna – może być ona wywołana np. przez czynniki psychofizjologiczne (niewłaściwy tryb życia itp.).

Dodatkowo, rozróżniamy trzy rodzaje bezsenności ze względu na częstotliwość jej występowania:

• bezsenność przewlekła, wynikająca z zaburzeń psychiczno-emocjonalnych, stosowanej farmakologii i uwarunkowań genetycznych,
• bezsenność krótkotrwała, której głównym źródłem jest stres oraz sytuacje wyzwalające skrajne emocje,
• bezsenność przygodna, mająca swoje podłoże w charakterze pracy, konkretnym wydarzeniu działającym niekorzystnie na nasz rytm dnia.

O ile sporadyczne problemy z zasypianiem nie powinny stanowić powodów do niepokoju, to przewlekła bezsenność – już tak. Chroniczna bezsenność może być skutkiem niekorzystnych zmian w organizmie człowieka lub jego bezpośrednim otoczeniu.

Jeśli zmagasz się z dyskomfortem w postaci nieprzespanej nocy, nie zwlekaj z udaniem się do lekarza pierwszego kontaktu. Zanim jednak umówisz wizytę, zwróć uwagę na nieprawidłowości i zachowania, które mogą Ci towarzyszyć i wynotuj je. Może to być:

• nagły spadek lub wzrost masy ciała,
• trudności z przyswajaniem pokarmów,
• nadpobudliwość,
• napady otępienia, zawroty głowy,
• problem z koncentracją,
• drażliwość na światło i bodźce zewnętrzne.

Każdy organizm działa inaczej – weź pod uwagę, że Twoje objawy mogą się różnić. Zadbaj o to, by lekarz miał jasny i klarowny obraz sytuacji, bo bezsenność może być też składową innych chorób, na przykład o podłożu nerwicowym lub somatycznym.

Dowiedz się jak polepszyć jakość snu, sprawdź nasze artykuły:

Co powoduje bezsenność?

Jeśli chodzi o powody bezsenności, to przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być bardzo różnorodne. Wśród najczęściej wymienianych czynników wymienia się między innymi zaburzenia natury lękowo-depresyjnej – utrzymujące się przez dłuższy czas stany lękowe przyczyniają się do podwyższenia poziomu kortyzolu. Jednym z efektów wydzielania tego hormonu jest właśnie trudność z zaśnięciem. Wydaje się, że bezsenność na tle nerwowym jest najpoważniejszych problemem z tej listy. Jeśli chodzi o kwestię: bezsenność a depresja, to prawdziwym problemem nie są trudności z zasypianiem, ale stan depresyjny.

Stres i inne przyczyny bezsenności

Istotny wpływ mają także sytuacje stresogenne – jeśli masz pełne wyzwań życie zawodowe lub prywatne, Twój organizm również wytwarza kortyzol. Jeżeli zamartwiasz się takimi kwestiami jak na przykład: budowa domu, przygotowanie ważnego raportu w przedsiębiorstwie, zbliżająca się uroczystość ślubna, choroba dziecka, trudności w prowadzeniu własnej firmy. Myślenie o potencjalnych kłopotach i zagrożeniach to bez wątpienia przejaw rozważnego podejścia do życia, ale nie wolno zapominać, że uporczywe namyślanie się nad problematycznymi kwestiami zakłóca zdrowy sen. Zasadniczo, reguła w tym zakresie jest bardzo prosta: im poważniej traktujesz różne aktywności, tym trudniej będzie Ci zasnąć.

Napięty harmonogram i nieregularny tryb pracy (praca w systemie projektowym, bycie na ciągłym dyżurze “pod telefonem”, brak spójnego grafiku) sprawiają, że organizm nie jest w stanie się wyciszyć i zaznać ukojenia. Ponadto, długotrwałe przemęczenie naszego umysłu generuje nawyki, z którymi ciężko się uporać w sposób statyczny – kilka dni urlopu z zamiarem odespania zaległości nie jest skuteczne na tyle, na ile nasz organizm tego oczekuje. Doraźna pomoc może okazać się efektywna wówczas, jeśli nasze zaniedbanie snu wynika z konkretnej, epizodycznej sytuacji.

Kolejną przyczyną są schorzenia towarzyszące – od chorób przewlekłych (np. cukrzyca), po następstwa wypadków i powikłania po chorobach zakaźnych. One także zaburzają rytm snu i powodują trudności z usystematyzowaniem go.

Także wachlarz genetycznych uwarunkowań i skłonność do używek – która w efekcie prowadzi do uzależnień (papierosy, alkohol, słodycze) – bardzo dotkliwie odbijają się na naszej sennej gospodarce. Brak zbilansowanej diety i niewystarczająca podaż płynów sprawiają, że organizm podświadomie musi generować zachowania i tendencje ratunkowe, przez co nie jest w stanie wyciszyć się i zregenerować w nocy.

Wpływ światła niebieskiego na bezsenność

Inni z kolei upatrują źródeł bezsenności w oddziaływaniu światła niebieskiego emitowanego przez ekrany smartfonów, monitorów itp. To właśnie dlatego zaleca się unikanie tego typu sprzętów w porze wieczornej lub stosowanie okularów ochronnych. Dzieje się tak dlatego, ponieważ niebieskie światło negatywnie wpływa na ludzki organizm i przyczynia się do zaburzenia cyklu dobowego. Oddziaływanie światła niebieskiego sprawia, że organizm ludzki zostaje “wprowadzony w błąd”, a mózg (szyszynka) zaczyna zachowywać się tak, jakby wciąż trwał dzień. W efekcie, w organizmie zaprzestaje się wytwarzania melatoniny, która ułatwia zasypianie.

Last but not least, ważna jest również… faza, w jakiej znajduje się księżyc. Zagadnienie: „pełnia księżyca a bezsenność” jest zdaniem niektórych naukowców prawdziwe, aczkolwiek wskazanie przyczyn tej zależności nastręcza wiele trudności.

Skutki bezsenności

Bezsenność to nie tylko przewracanie się z boku na bok w porze nocnej. Jeśli taki stan rzeczy będzie utrzymywał się przez dłuższy czas, należy liczyć się m.in. z następującymi konsekwencjami:

• przemęczenie,
• osłabiona koncentracja,
• wahania nastrojów,
• ból głowy.

Jak zwalcza się bezsenność? – Sprawdzone sposoby

Idealnym, ale nie realnym rozwiązaniem jest całkowite wyzbycie się czynników stresogennych z naszego życia. Postarajmy się jednak, by chociaż przed i w czasie snu nasze otoczenie nie było pełne szkodliwych bodźców takich jak hałas, szum, migające diody i drażniące oko wzory i barwy.

Kiedy udajemy się na spoczynek nocny, warto wywietrzyć pomieszczenie i pozbyć się “przeszkadzajek” – telefonu, laptopa, telewizora czy radia. Zaciemnijmy zasłony i wyłączmy wszelkie kolorowe źródła światła. Jeśli nasz dzień był wyjątkowo ciężki, weźmy kąpiel z olejkami eterycznymi, na przykład lawendą i eukaliptusem, których zapachy pomogą nam w głębokim oddychaniu i spokojnym zaśnięciu.

Oprócz “domowych sposobów”, warto mieć na uwadze konieczność specjalistycznej pomocy medycznej. Przeciwdziałanie i leczenie bezsenności odbywa się na dwóch obszarach – farmakologicznym i psychoterapeutycznym. Pierwszy z nich to optymalna suplementacja – w głównej mierze uzupełnianie poziomu melatoniny – która jest owocna w przypadku krótkotrwałych i epizodycznych dolegliwości sennych. Psychoterapia polega natomiast na dogłębnym zbadaniu źródeł i przyczyn bezsenności. Może się okazać, że nieprzepracowane traumy i wydarzenia z przeszłości mają silne oddziaływanie na teraźniejszość – pomoc specjalisty jest nieunikniona, by móc cieszyć się zdrowym i nieprzerwanym relaksem.

Istnieje wiele sposobów na ograniczenie problemu bezsenności. Należą do nich np. terapie, środki farmakologiczne oraz okulary blokujące niebieskie światło itp. Jeśli chodzi o ten ostatni aspekt, to stosuje się w tym przypadku na przykład okulary EyeShield (DayShield oraz NightShield). Cel, dla którego stosuje się taką metodę działania, jest bardzo prosty: powstrzymywanie niebieskiego światła.

Niezależnie od tego, czy pracujemy przed komputerem, czy nasz dzień to w głównej mierze wysiłek fizyczny, ciężko wyobrazić go sobie bez zerkania w telefon, prawda? Choć światło niebieskie nie występuje wyłącznie w ekranach urządzeń elektronicznych, to właśnie one są źródłem zmęczenia naszego wzroku. Jeśli mamy wadę wzroku lub często korzystamy z cyfrowych wyświetlaczy, rozważmy wyposażenie się w okulary blokujące światło niebieskie. Nie tylko odciążą nasz wzrok, ale sprawią, że obsługa tabletu, smartfona czy laptopa będzie dla nas przystępniejsza w odbiorze. To inwestycja w zdrowie, które przecież jest bezcenne.

Taki stan rzeczy nie zmienia jednak faktu, że należy – decydując się na stosowanie leków – skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Nieprzemyślane decyzje mogą przyczynić się do pogłębienia problemu.

Warto chronić się przed utratą naturalnej melatoniny np. zakładając okulary z filtrem światła niebieskiego.

Sprawdź artykuł na EyeShield:

Czy warto kupić okulary blokujące światło niebieskie?

Źródła:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1978319/
https://www.sleepfoundation.org/insomnia

Sebastian Kilichowski

Ekspert Biohackingu

Od 6 lat pomaga ludziom dbać o zdrowie i lepiej spać. Ekspert biohackingu i diety ketogenicznej… [Przeczytaj cały opis autora]